De Europese Raden voor de Journalistiek kunnen een grotere bijdrage leveren aan het vertrouwen in de journalistiek, als het publiek beter op de hoogte is van hun werk. Dat stelt de Raad bij de presentatie van het jaarverslag 2025
Frits van Exter, voorzitter van de Nederlandse Raad, constateert dat, hoewel de raden in de Europese Unie van elkaar verschillen in organisatievorm en werkwijze, er een gemeenschappelijke noemer bestaat: het publiek is zich niet sterk bewust van hun bestaan, waardoor zij kwetsbaar zijn. ‘De relatieve onbekendheid is in ons geval verklaarbaar: de Raad beperkt zich tot de beoordeling van concrete klachten en neemt slechts bij hoge uitzondering het initiatief om zich meer in het algemeen uit te spreken over het functioneren van de journalistiek’, aldus Van Exter.
De Raad voor de Journalistiek heeft in 2025 het rapport ‘Get on TRACK’ gepresenteerd, waarin de relevantie, autoriteit en impact van 18 Europese mediaraden zijn onderzocht. Uit het onderzoek blijkt dat mediaraden bijdragen aan het onderscheid tussen betrouwbare journalistiek en andere vormen van informatieverspreiding. Het onderzoek is verricht door de secretaris van de Raad, mr. Daphne Koene.
Uit de input van 144 experts en belanghebbenden blijkt dat mediaraden ervoor zorgen dat de journalistiek binnen een door de sector zelf opgesteld kader haar verantwoordelijkheid neemt en via klachtenprocedures verantwoording aflegt aan het publiek. Tegelijkertijd kampen veel raden met grote uitdagingen. Zo zijn ze onvoldoende zichtbaarheid bij het publiek en te weinig proactief. Verder staan de representativiteit en deskundigheid regelmatig ter discussie en worden ze – bij gebrek aan sanctiemogelijkheden – vaak als ‘tandeloze tijgers’ beschouwd. Daarnaast speelt in toenemende mate de vraag hoe de raden zich moeten verhouden tot nieuwe vormen van communicatie, zoals sociale media en burgerjournalistiek.
Om mediaraden sterker en effectiever te maken, is het TRACK-model geïntroduceerd: Transparency, Representation, Awareness, Commitment, Knowledge. De Raad moet transparant zijn in de communicatie over zijn werkzaamheden; representativiteit is bij de samenstelling van zijn organen een voorwaarde; hij moet actief naar buiten treden om bij het publiek meer bewustzijn over zijn rol te bereiken; hij moet het commitment van media aan zijn werk zien te versterken en hij moet bijdragen aan het verspreiden van kennis over de media in het algemeen en de Raad in het bijzonder.
Het onderzoek en de aanbevelingen leverden een goede discussie op binnen de Raad en zijn bestuur. In 2026 zal onder meer de communicatie van de Raad worden versterkt.
Verder is in het jaarverslag te lezen dat de Raad voor de Journalistiek in het verslagjaar 153 klachten heeft ontvangen, waarvan er 72 in behandeling zijn genomen. Daarmee is sprake van een stijging van ongeveer 12%. Gelet op het aantal klachten dat dit jaar tot nog toe is ingediend, lijkt deze trend zich voort te zetten.
Mede doordat klagers om verschillende redenen klachten niet hebben doorgezet, heeft de Raad in 2025 uiteindelijk 36 conclusies genomen: 6 gegrond, 6 deels gegrond/deels ongegrond, 16 ongegrond en in 8 zaken een andersluidende uitspraak. Daarnaast zijn 29 klachten afgedaan met een beslissing van een vicevoorzitter en secretaris van de Raad.
De Raad voor de Journalistiek is een onafhankelijke instantie van zelfregulering in de media, waar belanghebbenden terecht kunnen met klachten over journalistieke activiteiten.
Het jaarverslag is hier te lezen.