Op 1 september jl. heeft de Raad voor de Journalistiek zijn Leidraad op een aantal punten aangepast. Onder A. ‘Uitgangspunten’ is tot uitdrukking gebracht dat journalisten ten behoeve van de geloofwaardigheid in de journalistiek transparant behoren te zijn over hun opdracht, aanpak en manier van werken. Verder is onder C.1 ‘Privacy’ meer aandacht besteed aan de positie van slachtoffers van ingrijpende gebeurtenissen en hun naasten.
In discussies over het vertrouwen in de journalistiek gaat het de laatste tijd vaak over ‘transparantie’. De gedachte dat meer openheid het vertrouwen in de media vergroot, wint snel terrein, ook al is daarvoor (nog) geen bewijs. Dat komt onder andere door debatten over de bestrijding van desinformatie en – meer recent – over verantwoord gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) in de journalistiek.
Betrouwbaarheid, onafhankelijkheid, zorgvuldigheid en kwaliteit zijn niet meer vanzelfsprekend. In een steeds veelzijdiger medialandschap is een titel (‘het merk’) niet meer automatisch een lichtend voorbeeld. Daarom is het belangrijk dat het publiek genoeg informatie krijgt om zelf een oordeel te kunnen vormen. Dat geldt voor alle vormen van journalistiek.
In punt A. van de Leidraad (uitgangspunten) wordt in de eerste alinea gewezen op het belang dat berichtgeving niet alleen waarheidsgetrouw maar ook controleerbaar en zo volledig mogelijk is. Daarbij aansluitend is op 1 september jl. als tweede alinea ingevoegd dat journalisten ten behoeve van de geloofwaardigheid in de journalistiek transparant behoren te zijn over hun opdracht, aanpak en manier van werken. In de mate van het mogelijke en voor zover dit relevant is communiceren journalisten hierover duidelijk aan hun publiek. Het is aan de Raad om dit uitgangspunt naar aanleiding van concrete zaken in conclusies nader in te vullen.
Verder is een nieuwe bepaling opgenomen onder punt C.1 (privacy) van de Leidraad. Daarin staat dat een journalist die een nieuwe publicatie overweegt over een ingrijpende gebeurtenis uit het verleden, de direct betrokkenen daarover zo mogelijk vooraf informeert als te verwachten is dat de publicatie bij hen extra leed kan veroorzaken. Ook moet de journalist laten zien dat hij eventuele bezwaren tegen de publicatie serieus neemt en deze afweegt tegen het maatschappelijk belang ervan.
Achtergrond hiervan is dat het bij verhalende journalistiek gaat vaak gaat over mensen die ingrijpende gebeurtenissen hebben meegemaakt. Sommigen vinden het prettig om hier (media)aandacht voor te krijgen, terwijl anderen liever met rust worden gelaten. Zij willen bijvoorbeeld niet opnieuw geconfronteerd worden met een pijnlijke gebeurtenis uit het verleden. Zorgvuldige journalistiek houdt daarom ook rekening met de mogelijke impact van een publicatie op de mensen die erbij betrokken zijn.
De Raad zal per zaak moeten beoordelen wat precies wordt bedoeld met de begrippen ‘ingrijpende gebeurtenis’ en ‘direct betrokkenen’. Het is namelijk lastig om hiervoor algemene, nauwkeurige regels op te stellen zonder willekeurige grenzen te trekken. Ook zal de Raad bij klachten moeten beoordelen wanneer een gebeurtenis daadwerkelijk als iets uit het verleden kan worden beschouwd.
Dit bericht is aangevuld op 17 september en 15 oktober 2026.