Journalisten moeten wél praten over anonieme bronnen

De directeur van het Fotomuseum moet zich verweren tegen anonieme kritiek in de Volkskrant. Maar de journalist moet zijn bronnen beschermen. Is die tegenstelling te overbruggen?

Wijers en de waarde van het nieuws

Redacties wringen zich in bochten om nader tot het publiek te komen. De zaak-Wijers doet vermoeden dat journalisten nog een lange weg hebben te gaan. Zo lijken opvattingen over nieuwswaarde ver uiteen te liggen.

Hoe ver mag je gaan voor een spannend verhaal?

‘Waargebeurde misdaad’ is een populair thema. Het leent zich bij uitstek voor verhalende journalistiek in documentaires en podcasts. Maar gelden daarvoor dezelfde mores als voor ‘gewone’ journalistiek?

Raad voor de Journalistiek moet uit z’n schulp kruipen

Aan de Raad voor de Journalistiek wordt in beginsel grote betekenis gehecht: belangrijk voor het vertrouwen in vrije media. Maar in Nederland en andere Europese landen is het publiek zich amper bewust van zijn bestaan. Dat maakt kwetsbaar.

De Mores – ‘Spreek een klager’ en andere klassieke tips

Het publiek is mondiger, de journalist leert luisteren. Maar hoe kan het nog beter?

De Mores – Het grote goed van fouten maken

Wie waardeer je meer: een journalist die fouten maakt (en daarvan leert) of een die dat niet doet (en zouteloze pap produceert)?

De Mores – Hoe interview je nabestaanden?

De moeder van een vuurwerkslachtoffer sprak met media. Deed zij daar goed aan? En deden de journalisten dat?

De Mores – Hoeveel ruimte is er voor feiten in een wereld vol reacties?

Hadden meer verslaggevers op straat het verschil kunnen maken in de nacht van het geweld na de wedstrijd van Ajax tegen Maccabi Tel Aviv?

De Mores – Dit is wat een journalist moet doen

Een rolmodel herinnert ons aan het belang van research en de goede vragen. Ligt dat voor de hand? Ja en nee.

De Mores – Tijdrekken, druk opvoeren en andere tactieken tegen media

Het kan taai touwtrekken zijn met mensen die geen publiciteit willen. Hoe houd je stand?

De Mores – Kritische vragen of machtsvertoon?

Journalisten worden vaak beoordeeld op het vermogen kritische vragen te stellen. De vraag is of de antwoorden er ook toe doen.

De Mores – De ‘journalistieke’ mores van een rijschoolhouder

Wat is nog het verschil tussen journalisten en degenen die zeggen journalist te zijn?

De Mores – Een klager een klager, een woord een woord

De Raad voor de Journalistiek behandelt sinds 1 januari geen klachten meer van partijen, die ook juridische stappen tegen redacties overwegen. Maar werkt dat wel zonder sancties?

De Mores – Journalisten beppen te veel over andere journalisten

Kunnen alleen journalisten verstand hebben van journalistiek en zijn ze daarom zo vaak in de media om hun mening te geven over media?

De Mores – Liever elf regels voor de journalist

De NVJ heeft de ethiek van het vak ‘ingedikt’ in tien regels. ‘Je kunt er de journalist op afrekenen.’ Maar hoe en bij wie?

De Mores – Journalisten zijn geen therapeuten, hoogstens mensen

Op zoek naar het menselijk verhaal kan de journalist voor dilemma’s komen te staan waarbij de gangbare regels geen uitkomst bieden. Is het dan genoeg om begrip te tonen?

De Mores – Moeten journalisten ‘het goede’ doen?

Het is goed dat de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening ook de rol van de media bekritiseert, het is jammer dat een journalist daar weinig aan heeft.

De Mores – Hoofdredacteuren: what’s in a name?

Het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren wil dat bedrijven de titel ‘hoofdredacteur’ niet misbruiken om verwarring bij het publiek te voorkomen. Maar zijn ‘echte’ hoofdredacteuren zelf dan wel zo helder over hun functie?

Willem van Schendel: het licht houden, zonder de ernst te verliezen

Om een zitting van de Raad voor de Journalistiek te leiden moet je je kunnen inleven in zeer verschillende mensen. De onverwachts overleden Willem van Schendel kon dat, of het nu om de miskenning van een stadsdichter of de gekwetste eer van een burgemeester ging.

De Mores – Wie kiest voor de Raad, kiest niet voor de rechter

De Raad voor de Journalistiek treft maatregelen om geen toneel te zijn voor juridische tweestrijd. Het moet gaan om klager en journalist, en om de vraag wat er tussen hen mogelijk is misgegaan.

De Mores – Gaza en het menselijk tekort van journalisten

Terugkijkend is het nog steeds niet duidelijk waarom het in de berichtgeving over ‘de aanval’ op het ziekenhuis in Gaza zo massaal misging. Emoties? Tijdsdruk? Vooroordelen? Frits van Exter zoekt een verklaring.

De Mores – Journalisten staan niet lang stil bij corona

Kan de journalistiek wat leren van de corona-crisis? We zullen het misschien nooit weten, want er lijkt nog weinig drang tot kritisch zelfonderzoek.

De Mores – Zie AI, maar zie vooral het publiek

Bij vorige doorbraken hobbelde de journalistiek achter de technologie aan. Hoe is dat deze keer te voorkomen?

De Mores – Wat de chatbot ook zegt, de journalist blijft verantwoordelijk

Frits van Exter reageert op de aanmaning aan het adres van de Raad voor de Journalistiek om ook regels te stellen voor het gebruik van AI

De Mores – Grensoverschrijdende anonimiteit op de campus

Hoe laat je slachtoffers van seksueel geweld hun verhaal doen zonder enig onderzoek naar de feiten?

De Mores – Waarheid is niet het eerste slachtoffer in Oekraïne

Openbare bronnen brengen ons dichter bij de werkelijkheid van deze oorlog, want oorlogsverslaggeving is nu vooral de kunde van Open Source Intelligence (Osint). Het brengt dilemma’s met zich mee, waar journalisten een antwoord op hebben.

De Mores – ‘Kunstmatige intelligentie’ zoekt intelligente journalisten

We zijn onder de indruk van de nieuwste tekstprogramma’s, maar wat weten we er eigenlijk van? En is het niet hoog tijd daar wat aan te doen (bij voorkeur zonder clichés en koffiedik)?

De Mores – Cordon sanitaire in verkiezingstijd

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: Moet je de kiezers informeren over de standpunten van extreemrechtse partijen?

De Mores – Zonder fluwelen handschoenen

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: Mag je iemand onvoorbereid confronteren met een beschuldiging?

De Mores – Roxeanne Hazes en de mores van Story

Getuige de vele telefoontjes, hadden vooral entertainment-journalisten ernaar uitgekeken: de Raad zou op 14 oktober de klacht behandelen van zangeres Roxeanne Hazes tegen het weekblad Story wegens een artikel waarin zij van leugens over haar moeder wordt beticht. Het secretariaat maakte zich op voor een levendige zitting met een volle publieke tribune.

De Mores: Maak de anonieme bron minder anoniem

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: Hoe kun je het publiek ervan overtuigen dat anonieme bronnen betrouwbaar zijn?

De Mores – De Raad heeft altijd gelijk, ook als hij dat niet heeft

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: Waarom kun je niet in beroep tegen een oordeel van de Raad voor de Journalistiek?

De Mores – Waarom moet het publiek dat weten?

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: Leidt het recht op privacy tot vervaging van de journalistiek?

De Mores – OMG! Yvonne Coldeweijer is journalist

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer vroeg Villamedia hem: Kunnen mensen nu ook klagen bij de Raad voor de Journalistiek over Yvonne Coldeweijer en haar collega’s?

De Mores – Geef slachtoffer grip op het interview

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: Hoe interview je in oorlog (en vrede) getraumatiseerden zonder ze nog meer te beschadigen?

De Mores – Is klimaat dan toch een mening?

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: discussie naar aanleiding van de nieuwe klimaatverslaggever bij RTL Nieuws.

De Mores – Monument voor de onbekende fixer

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: in oorlog moet de journalist rekenen op zijn fixer, maar waar kan de fixer op rekenen?

De Mores – Factchecken als gezelschapsspel

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Heeft de verificatie van al die beelden uit Oekraïne wel zin?

De Mores – Kerkhof van verwachtingen

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: hoe ga je om met verwachtingen die je niet kunt beantwoorden?

De Mores – Goed nieuws uit Limburg: het is de schuld van de media

Onderzoekers verwijten de media, en vooral NRC, dat zij het valse beeld hebben gevestigd van een zieke bestuurscultuur in Limburg. Hoe komen ze daarbij?

De Mores – Anne Frank en het verraad van het embargo

Frits van Exter denkt mee over journalistieke dilemma’s. Dit keer over het embargo.

De Mores – Zinloos wederhoor

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: Moet je wel bellen voor wederhoor als je verwacht dat de ander niets zegt?

De Mores – Het had de redactie gesierd

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: Wat te doen als een klacht niet gegrond is, maar de klager wel een punt heeft?

De Mores – Gezocht: democratieverslaggevers

Het is bijna een vertrouwd dilemma. Wat moet de journalistiek met extreemrechts: negeren of benoemen, uitsluiten of uitnodigen? Nu antidemocratische krachten zich dreigender en gewelddadiger manifesteren, lijkt een antwoord dringend gewenst.

De Mores – Journalisten die klagen over journalisten

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Deze keer: is het wel sjiek als een journalist naar de Raad voor de Journalistiek stapt?

De Mores – Klimaat, lessen van covid

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: hoe te berichten over de klimaatcrisis?

Blog – Wat de Raad van Zembla kan leren

BNNVARA brak voorlopig met de Raad voor de Journalistiek. Een terugkeer is nog niet aanstaande. Maar er vallen wel al lessen te trekken.

De Mores – De stille correctie

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: Moet je het herstellen van een fout altijd vermelden?

De Mores – Peter R. de Vries wilde winnen, ook bij de Raad voor de Journalistiek

In de praktijk van de Raad voor de Journalistiek kom je veel klagers en verweerders tegen die indruk op je maken. De strijdbare Peter R. de Vries was een van de weinigen die zich niet alleen vol overgave verweerde tegen klachten, maar met evenveel vuur ook zelf klachten indiende tegen collega’s die hem in zijn beroepseer tartten. Of je het met hem eens was of niet, of je hem sympathiek vond of niet, in beide hoedanigheden maakte hij indruk.

De Mores – Over één kam geschoren

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: Hoe vermijd je generalisaties?

Journalisten, wees geen vakkenvuller in het publieke debat

Er moet meer dualisme komen tussen kabinet en Kamer, maar misschien ook wel tussen journalistiek en politiek, schreef ik in een essay in de Volkskrant van zaterdag 8 mei jl. Maar hoe bereik je dat? Ik zie hoe groot de invloed van talkshows is op het debat en heb suggesties voor de journalisten die er aanschuiven.

De Mores – Criteria om te vergeten

Frits van Exter denkt met je mee over dilemma’s. Dit keer: Wanneer geldt het recht op vergetelheid?

De Mores – Alles beter dan een rectificatie?

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: Is het een goed idee om een fout te herstellen met een nieuwe ‘mooie’ publicatie?

De Mores – Een nieuw format voor de verkiezingen: onafhankelijke journalistiek

Laten journalisten deze verkiezingscampagne zien waartoe zij eigenlijk op aarde zijn? Het smaakt in elk geval naar meer: meer onafhankelijkheid, minder dwingende formats.

De Mores – ‘De racistische professor’

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: Kun je een ernstige beschuldiging zonder wederhoor afdrukken?

De Mores – Met de kaarten tegen de borst

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: Moet je voor een interview duidelijk maken hoe kritisch je zult zijn?

De Mores: Voor een karretje spannen

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: Hoe voorkom je dat belangenorganisaties misbruik van het klachtrecht maken?

De Mores: Wat we over Baudet niet te horen kregen

Waarom biedt de berichtgeving vaak zo’n slecht zicht op de werkelijkheid op het moment dat dat er het meeste toe doet?

De Mores: Recht op vergetelheid

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: Wat te doen als iemand achteraf toch liever anoniem te boek wil staan?

De Mores: De waarheid heeft Trump niet verslagen

Het antwoord op Trump had De Waarheid moeten zijn. Maar dat heeft niet gewerkt. Zijn daar lessen uit te trekken die ook hier van belang zijn?

De Mores: Risiconiveau 4, tijd voor een journalistieke routekaart

Zouden media ook over een routekaart moeten beschikken? Als de overheid bij elk dreigingsniveau andere maatregelen voorschrijft, kun je je voorstellen dat de journalistiek zich ook aanpast aan de ernst van de situatie. Bijvoorbeeld: in welke fase stop je met het interviewen van BN’ers over corona?

De Mores: Het journalistieke antwoord op complotdenken

Berichtgeving over samenzweringstheorieën is lastig. Journalisten zijn immers zelf van nature een beetje complotdenkers. En als ze dat niet zijn, moeten zij haast wel onderdeel zijn van het complot.

De Mores: Jouw nieuws, zíjn stuk

Raad voor de Journalistiek is geen cafetaria

Geen openbare jaarvergadering dit keer en dus ook geen praatje van de voorzitter van de Raad voor de Journalistiek over de cijfers van 2019. Gelukkig is deze blog er.

De Mores: Diversiteit is een ambacht, niet een ideologie

NOS Nieuws heeft de ‘divibokaal’ na alle ophef weer afgeschaft. Rest de vraag hoe je verscheidenheid in het nieuws dan wel stimuleert.

De Mores: Het journalistiek vertrouwen in de goede afloop

De vraag of Nederland het coronavirus te lang heeft onderschat, raakt ook de media. Zat de drang om geen paniek te zaaien, de journalistiek in de weg? Een terugblik op de berichtgeving over het coronavirus in de weken voorafgaand aan het moment dat de pandemie ook Nederland bereikte.

De Mores: Anderhalvemeterjournalistiek

De journalistiek heeft zich fysiek al aardig aangepast aan de nieuwe anderhalvemetersamenleving. Maar wat zou het inhoudelijk kunnen betekenen? (Minder vraagtekens om te beginnen.)

De Mores: Moet je een persconferentie wel live uitzenden?

Arjan Lubach toonde zich vorige week verontwaardigd dat de NOS de live-uitzending van de persconferentie van de regering afbrak om de politiek redacteur te vragen naar zijn inzichten bij hetgeen zojuist was verklaard. “Nabeschouwen terwijl de wedstrijd nog bezig is, dat doe je bij voetbal toch ook niet.”

De Mores: Mag de journalistiek verdienen aan corona?

Het lijkt zo voor de hand liggend dat media in deze tijd hun betaalmuren volledig slechten. Hoe valt immers te verdedigen dat zij geld vragen voor informatie die, in de woorden van de overheid, van ‘cruciaal belang’ is?

De Mores: Een journalist op Twitter is ook een journalist

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: hoe waarheidsgetrouw moeten tweets zijn?

De Mores: Corona en de kunst van ‘verantwoorde kritiek’

Nu de overheid heeft vastgesteld dat degenen die werken in media en communicatie ook van ‘cruciaal’ belang zijn, rijst de vraag wat dat betekent. Hoe moeten we dat belang dienen en wat betekent dat voor onze onafhankelijkheid?

De Mores: Live bloggen in tijden van pandemie

Veel media houden het epidemie-nieuws bij in live blogs. Het loont om je daarbij af en toe vragen te stellen. Zoals: Kunnen ‘geen-nieuws’ en ‘zou-nieuws’ ook bijdragen aan een infomedie?

De Mores: Hoe kalm kun je over paniek berichten?

Hoe ga je als journalist om met de vele tegenstrijdigheden bij de berichtgeving over een dreigende pandemie? Het helpt als je meldt wat je niet weet.

De Mores: Een verband leggen

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: Hoe suggestief kunnen feiten zijn?

De Mores: Topless in de herhaling

Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: Moet je rekening houden met ‘andere tijden, andere mores’?

De Mores: Journalist moet robot de baas blijven

Met gepaste trots meldde de medewerker van RTL Nieuws op 14 november dat de nieuwste collega productiever is dan alle anderen bij elkaar. De redactierobot kan in een oogwenk meer dan 2400 unieke en onberispelijke berichten produceren over de verkeersveiligheid in alle woonplaatsen.

De Mores: NRC, de hoogleraar en de rechter (2)

In het publieke debat hoor je deelnemers wel eens klagen over ‘trial by media’, maar rechters kunnen er ook wat van (zeg ik met alle respect natuurlijk).

De Mores: Cruijff en de misverstanden over wederhoor

Uit het kort geding tegen de biograaf van Johan Cruijff blijkt dat sommige misverstanden over zorgvuldige en onzorgvuldige journalistiek hardnekkig zijn.

De Mores: Ruzie op de tennisclub

Frits van Exter denkt mee over journalistieke dilemma’s. Dit keer: hoe nauw moet je het nemen met een citaat?

De Mores: Wat als de held geen held is?

De interviewer is altijd duidelijk over zijn bedoelingen. Maar wat te doen als het verhaal een voor de geïnterviewde ongunstige wending neemt? Moet je dan opnieuw instemming vragen?

De Mores: Kun je met een gedragscode nepnieuws bestrijden?

De Vlaamse collega’s hebben de journalistieke gedragscode aangepast, waarbij zij rekening hebben willen houden ‘met de verdergaande digitalisering en de maatschappelijke aandacht voor fake news’. Tot ergernis van Alexander Pleijter. De dappere strijder tegen nepnieuws aan de Universiteit Leiden twitterde dinsdag: ‘Is de Vlaamse Raad voor de Journalistiek gek geworden?’

De journalistiek kan zichzelf het beste beschermen

Unesco organiseerde onlangs een debat rond de vraag of de Nederlandse journalistiek bescherming verdient. Menigeen zal zich er over verbazen dat de VN-organisatie deze vraag hier aan de orde stelt. Worden we bedreigd dan? Dat is toch meer iets voor Soedan, Myanmar, Yemen, Azerbeidzjan of Turkije. Op de bekende lijstjes over persvrijheid in de wereld prijkt Nederland altijd gerieflijk bovenaan met de Scandinavische landen. Je zou zeggen: niets om je druk over te maken. Unesco kan zich hier beter concentreren op het werelderfgoed, zoals het behoud van de Waddenzee of de Molens van Kinderdijk.

De Mores: Overvaljournalistiek en de man met kliefbijl

‘Overvaljournalistiek’; de verslaggever haalt met een cameraploeg namens gedupeerden verhaal bij de beschuldigde. De Raad voor de Journalistiek vindt het een ‘intimiderend journalistiek wapen’. Maar wanneer is het wel geoorloofd?

De Mores: De burgemeester en haar zoon – Hoe weeg je privacy af tegen publiek belang?

Na lezing van De Telegraaf vanmorgen, stelde ik mezelf de vraag wat ik zou doen als ik getipt zou worden over de zoon van de burgemeester van Amsterdam. Omdat ik daar niet meteen het antwoord op had, deelde ik deze ‘journalistieke gewetensvraag’ op Twitter – soms moet je geloven in het goede van sociale media.

De Mores: Redacties behandelen klachten beter

Redacties gaan beter om met klachten, blijkt uit de praktijk van de Raad. Klagers kunnen uit het oog verliezen dat media vrij zijn in hun berichtgeving.

De Mores: Bas van Hout en het risico van willekeur

Post van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). Ik ben welkom op de algemene ledenvergadering zaterdag 22 juni in Hilversum. Naast de gebruikelijke zaken prijkt op de agenda ook punt 9a. : ‘De kwestie Van Hout en de NVJ’.

Jaarrede 2019 – Redacties leggen meer en beter verantwoording af

Zij zijn transparanter in hun werkwijze en nemen klachten serieuzer.

De Mores: NRC, de hoogleraar en de rechter

Waarschuwing vooraf: ik ben geen jurist. Maar als leek denk ik goed te begrijpen dat de hoofdredactie van NRC in beroep gaat tegen het verbod van de rechter om de volledige naam van een #MeToo-hoogleraar te vermelden. Wat je zelf ook van de zaak vindt, de onderbouwing roept veel vragen op en lijkt in tegenspraak met eerdere vonnissen.

De Mores: Hoe het oordeel ‘tendentieus’ kan worden vermeden

Een veelgehoorde klacht is dat ‘de’ media tendentieus zijn. Maar wanneer ben je dat ook echt en hoe kun je het vermijden?

De Mores: De lessen van Max

Was Max van Weezel vooral een archetype, symbool van journalistiek vergane glorie? Of valt er ook nu van hem te leren?

De Mores: Wanneer pas je het archief wél aan?

Steeds meer mensen vragen om het wissen van hun personalia in digitale archieven. De meeste redacties werken daar in beginsel niet aan mee. Maar wanneer doe je het wel?

De Mores: Geen klachten kosten minder tijd (maar leveren ook minder op)

Het geeft geen pas om hier te mokken over het besluit van Het Parool om ten langen leste toch maar niet terug te keren naar de Raad voor de Journalistiek. Het is beter om, tot nut van het algemeen, in te gaan op zijn belangrijkste bezwaar: deelname kost te veel tijd.

De Mores: Stel jezelf de harde vragen

Veel journalisten werken zonder vangnet. Zij moeten nog kritischer zijn op zichzelf. Maar hoe doe je dat als de tijd ontbreekt om met frisse ogen naar je eigen werk te kijken?

De Mores: Serena Williams en het ongemak van een cartoon

Moeten redacties elkaar waarschuwen voor journalistieke oplichters? Het zou handig zijn, maar allereerst moet het publiek worden gewaarschuwd dat het is opgelicht.

De Mores: Publiek is eerste slachtoffer journalistiek bedrog

Moeten redacties elkaar waarschuwen voor journalistieke oplichters? Het zou handig zijn, maar allereerst moet het publiek worden gewaarschuwd dat het is opgelicht.

De Mores: Wederhoor is feitelijk onnodig

Twee zaken over wederhoor. Veel overeenkomsten, maar niet dezelfde uitkomst. Een beschuldiging is nu eenmaal iets anders dan een feitelijke mededeling. Ook al lijkt het verschil soms klein.

De Mores: Der Spiegel en het einde van de sterverslaggever

Het schandaal bij Der Spiegel roept de vraag op of je op een redactie gezond wantrouwen kunt organiseren.

De Mores: De schone schijn van data

In de wereld van cijfers, tabellen en grafieken kan de waarheid bedrieglijk onweerlegbaar lijken.

De Mores: Het lastige afscheid van columnisten

Het rumoer om Seada Nourhussen en Philip Freriks roept de vraag op of een columnist wel op een goede manier kan vertrekken. Het komt zelden voor.

De Mores: Sorry, maar iedereen mag klagen

Ook redacties die de Raad voor de Journalistiek een warm hart toedragen, verzuchten wel eens: moeten jullie elke klacht serieus nemen? Het korte antwoord is: ja.