Samenvatting
De Gelderlander heeft in het artikel “Geen warmtepomp in Jerusalembuurt: daarmee heeft Talis de goede keuze gemaakt” bericht over de uitkomsten van een onderzoek naar de energiezuinigheid van verschillende energiesystemen in nieuwbouwwoningen van woningcorporatie Talis. Daarover bestaat een geschil tussen Talis en enkele kritische bewoners, onder wie A.C. Verkuijlen (klager). Enkele passages hadden beter verwoord kunnen worden, maar de omissies zijn niet van zodanige aard dat daarmee sprake is van niet-waarheidsgetrouwe berichtgeving. Omdat klager niet is genoemd en niet (indirect) wordt gediskwalificeerd, bestond geen aanleiding wederhoor bij hem toe te passen. Op deze punten is de klacht ongegrond. Wel geeft het artikel de lezer een onvolledig en daarmee eenzijdig beeld van de kwestie. De klacht is daarom deels gegrond. De Raad doet de aanbeveling aan De Gelderlander om deze conclusie ruimhartig te publiceren.
Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klacht van
A.C. Verkuijlen
tegen
de hoofdredacteur van De Gelderlander
De heer A.C. Verkuijlen te Nijmegen (klager) heeft op 23 juli 2023 een klacht ingediend tegen de hoofdredacteur van De Gelderlander. Bij de beoordeling van de klacht is verder correspondentie van partijen betrokken van 14, 22 en 30 augustus 2023.
De klacht is behandeld op de zitting van de Raad van 8 september 2023. Klager was aanwezig en namens De Gelderlander zijn de heer M. Reith, journalist, de heer J. Gerritsen, hoofdredacteur, en de heer mr. L. Tordoir, senior jurist DPG Media, verschenen.
Op verzoek van partijen is op de zitting tegelijkertijd een vergelijkbare klacht van de heer R.D. van der Meulen behandeld (RvdJ 2023/29).
DE FEITEN
Op 22 juni 2023 is op de website en in de papieren versie van De Gelderlander een artikel van de hand van Reith gepubliceerd met de kop “Geen warmtepomp in Jerusalembuurt: daarmee heeft Talis de goede keuze gemaakt”. De intro van het artikel luidt:
“Geen warmtepomp maar een elektrische cv-ketel, zonneboiler en extra zonnepanelen: met dat systeem voor de nieuwbouw van de Jerusalembuurt in Nijmegen heeft verhuurder Talis de goede keuze gemaakt. Dat blijkt uit onderzoek, dat op verzoek van de bewoners is gedaan.”
Het artikel bevat verder onder meer de volgende passages:
“In een vergelijking tussen drie systemen komt de gekozen variant als beste uit de bus, zowel qua energieverbruik als qua CO2-uitstoot. De aardgasvrije varianten zijn duidelijk gunstiger dan een gasgestookt systeem. Dat de elektrische cv-ketel met zonneboiler beter scoort dan de warmtepomp, komt ook doordat hierbij acht in plaats van vier zonnepanelen zijn geplaatst. Dat zorgt voor een dubbele elektriciteitsopbrengst.
Daarmee is een lange discussie tussen een aantal kritische bewoners en de woningcorporatie ten einde. ,,We wilden zeker weten dat we de huurders hebben voorzien van een goed en betaalbaar systeem. Binnen de mogelijkheden die er waren, blijkt dit de beste keuze”, zegt een woordvoerder van Talis.”
en:
“Bij een deel van de bewoners leefde twijfel over de gekozen verwarmingsinstallatie. Ze vroegen zich af waarom Talis geen warmtepompen heeft geplaatst. Die zouden veel gunstiger zijn. Maar volgens Talis waren die apparaten op het moment van de keuze veel te duur en maakten ze te veel lawaai. Het geld kon beter worden gestoken in extra zonnepanelen (acht in plaats van vier per woning), was de gedachte. Dat blijkt te kloppen.
Elektrische kachels
Er volgt nog wel aanvullend onderzoek naar het verbruik van de elektrische kachels op de bovenverdieping. Dat pakt volgens bewoners hoger uit dan verwacht. Die vraag staat los van de discussie over de gekozen installatie; in elke optie zouden ze er komen.”
DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN
Klager stelt – kort samengevat – het volgende. Het artikel is eenzijdig en neigt naar partijdigheid. De Gelderlander brengt precies de boodschap die woningcorporatie Talis, waarmee klager in conflict is, wil overbrengen. Daarbij neemt De Gelderlander zelfs conclusies over de technische uitkomsten van het onderzoek voor haar rekening, zonder het rapport kritisch te hebben bezien. Bovendien wordt ten onrechte gesteld dat het onderzoek op verzoek van de bewoners heeft plaatsgevonden, dat de uitkomsten duidelijk zijn en dat de discussie hiermee ten einde is. Verder meent klager dat hij door de publicatie wordt gediskwalificeerd. Omdat hij heeft bepleit dat Talis verkeerde keuzes heeft gemaakt, wordt met het artikel zijn geloofwaardigheid aangetast. Als een van de uitgesproken critici, gaat het artikel onder meer over hem als wordt gesproken over ‘bewoners’. Gezien al deze omstandigheden had wederhoor moeten worden toegepast en dat is niet gebeurd.
Hoewel de hoofdredacteur heeft erkend dat het beter was geweest als wederhoor had plaatsgevonden bij de kritische bewoners van de wijk – verenigd in Energiegroep Jerusalem, waarvan klager lid is – heeft hij daarvan afgezien omdat met het artikel een proces zou zijn afgesloten dat al langer speelt. Wat klager betreft is het geschil met Talis echter niet afgesloten; de bewoners hebben niet ingestemd met de onderzoeksvragen en hebben kritiek op het onderzoeksrapport. De hoofdredacteur heeft hier andermaal het standpunt van Talis verwoord, die van de discussie af wil, en zich daarmee partijdig opgesteld.
Verder bevat het artikel diverse feitelijke onjuistheden, die niet slechts een taaltechnische interpretatie betreffen, zoals de hoofdredacteur heeft aangevoerd. Zo is letterlijk vermeld dat het onderzoek op verzoek van de bewoners is gedaan, terwijl dat op verzoek van Talis is gebeurd. De bewoners hebben bovendien op 18 juni 2023 aan Reith laten weten dat de onderzoeksvragen die zij vooraf hadden gezien, nadien zijn gewijzigd en dat kritiek bestaat op het rapport, waarin vragen onbeantwoord zijn gebleven. Ook is onjuist dat een aanvullend onderzoek wordt gedaan naar het verbruik van de elektrische kachels. Dat verbruik is duidelijk, maar het probleem is dat met die kachels de bovenverdiepingen niet goed worden verwarmd. Daaruit blijkt dat Talis geen juiste keuze heeft gemaakt en dat er aanpassingen moeten plaatsvinden. Met deze onjuistheid wordt opnieuw de indruk gewekt dat De Gelderlander meewerkt aan positieve publiciteit voor Talis en niet onafhankelijk en objectief te werk is gegaan, aldus klager.
De Gelderlander heeft daar – eveneens samengevat – het volgende tegenover gesteld. Allereerst is klager geen rechtstreeks belanghebbende, omdat hij niet in het artikel is genoemd. Het artikel gaat ook niet over klager of over de Energiegroep Jerusalem, maar over de uitkomsten van het onderzoek. De omstandigheid dat dit onderzoek op verzoek van kritische bewoners is uitgevoerd, betekent niet dat klager als een van de 220 bewoners een rechtstreeks belang heeft om te klagen.
Inhoudelijk meent De Gelderlander dat geen sprake is van feitelijke onjuistheden. Vaststaat dat het onderzoek naar aanleiding van vragen/kritiek van bewoners is gedaan. De bewoordingen ‘op verzoek van bewoners’ maken duidelijk dat Talis niet uit zichzelf heeft besloten tot dit onderzoek.
Verder heeft Talis laten weten dat de discussie wat haar betreft met het onderzoek ten einde is. Omdat voor het voeren van een discussie twee partijen nodig zijn, is ook op dat punt geen sprake van een feitelijke onjuistheid. De Gelderlander heeft erkend dat de redactie van het artikel hier en daar beter had gekund, maar dat geen sprake is van misslagen die tot rectificatie moesten leiden.
De Gelderlander vindt verder niet dat wederhoor had moeten plaatsvinden. Klager wordt immers niet gediskwalificeerd. Bovendien gaat het om berichtgeving van feitelijke aard over de uitkomsten van het onderzoek. Er zijn bewust geen andere reacties in het artikel opgenomen, omdat er slechts beperkte ruimte was en er ook niet één bewoner bevoegd is om namens alle bewoners te spreken. Om vragen bij lezers te voorkomen is verder onvermeld gelaten dat niet alle bewoners de conclusies volledig onderschrijven.
Tot slot is volgens De Gelderlander geen sprake van eenzijdige of partijdige berichtgeving. Het onderwerp van het artikel betreft niet de discussie tussen twee partijen, maar de uitkomst van het onderzoek, waarbij de aanleiding daarvan slechts als context is geschetst. De vermelde conclusies zijn ook niet van Reith zelf, maar worden toegeschreven aan het onderzoeksrapport. In dit verband wijst De Gelderlander er nog op dat de visie van kritische bewoners eerder in diverse publicaties aan bod is gekomen en dat enkele publicaties ertoe hebben geleid dat Talis haar werkwijze heeft aangepast dan wel fouten heeft moeten toegeven. Er bestond in dit geval geen aanleiding de visie van klager op te nemen.
BEOORDELING VAN HET RECHTSTREEKS BELANG
Volgens artikel 2 lid 1 van het Reglement voor de werkwijze van de Raad moet een klacht worden ingediend door een ‘rechtstreeks belanghebbende’. Een klager kan als zodanig worden aangemerkt, indien zijn belang bij de gewraakte gedraging direct betrokken is en hij daardoor persoonlijk in zijn belang is geraakt.
De Gelderlander heeft op de zitting toegelicht dat zij in de afgelopen jaren ongeveer twintig publicaties heeft gewijd aan de nieuwbouw door woningcorporatie Talis in de Jerusalembuurt en de geschillen die daarover bestaan met bewoners. In diverse artikelen is klager opgevoerd als kritische bewoner.
De gewraakte publicatie bouwt voort op die reeks artikelen door te berichten over de uitkomst van een onderzoek naar de energiezuinigheid van het door Talis gekozen energiesysteem, dat één van de geschilpunten betreft. Klager wordt weliswaar in het onderhavige artikel niet genoemd, maar is wel met Talis is geschil over de besproken kwestie en geniet vanwege zijn uitgesproken mening enige bekendheid.
Het voorgaande maakt dat klager als rechtstreeks belanghebbende kan worden beschouwd, zodat de Raad de klacht inhoudelijk zal beoordelen.
BEOORDELING VAN DE KLACHT
De Raad stelt vast dat al langer een geschil speelt tussen woningcorporatie Talis en een aantal bewoners – onder wie klager – over onder meer de keuze om in nieuwe woningen niet te kiezen voor een warmtepomp of gasaansluiting, maar voor een elektrische cv-ketel, zonneboiler en extra zonnepanelen.
De Gelderlander heeft hierover al diverse keren gepubliceerd en had, zeker na het e-mailbericht van 18 juni 2023, kunnen weten dat het voor de direct betrokkenen een gevoelig onderwerp betreft, waarbij een nauwkeurige formulering – ook bij berichtgeving van overwegend feitelijke aard – van belang is. Dat had in een aantal passages beter gekund. Zo had secuurder geformuleerd kunnen worden op wiens verzoek het onderzoek heeft plaatsgevonden. Verder had beter duidelijk gemaakt kunnen worden dat de discussie volgens Talis ten einde is en dat Talis volgens het onderzoeksrapport een juiste keuze heeft gemaakt. Deze omissies zijn echter niet van zodanige aard, dat daarmee sprake is van niet-waarheidsgetrouwe berichtgeving.
Verder bestond voor De Gelderlander geen aanleiding om wederhoor bij klager toe te passen. Klager wordt immers in de publicatie niet genoemd en niet (indirect) persoonlijk gediskwalificeerd.
Voor zover de klacht betrekking heeft op feitelijke onjuistheden en het niet toepassen van wederhoor is deze ongegrond.
Het voorgaande laat echter onverlet dat De Gelderlander voor de volledigheid – om eenzijdige berichtgeving te voorkomen – aandacht had moeten besteden aan de visie van de kritische bewoners op het rapport. In het artikel wordt namelijk, anders dan kennelijk door De Gelderlander werd beoogd, niet slechts feitelijk verslag gedaan van de uitkomsten van het onderzoek. Immers, ook een woordvoerder van Talis wordt aan het woord gelaten om de visie van Talis op het onderzoek en de aanleiding daarvoor naar voren te brengen. Door de huidige formulering en opzet van het artikel wordt in een gevoelige en heikele kwestie in feite de visie van één partij (Talis) overgenomen. Daarmee wordt voor de lezer een onvolledig en daardoor eenzijdig beeld geschetst. Dit klachtonderdeel is daarom gegrond.
Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de klacht deels gegrond is.
Relevante punten uit de Leidraad: A., B.3, C. en D.
Relevante eerdere conclusies: RvdJ 2023/25, RvdJ 2023/11, RvdJ 2023/8, RvdJ 2022/24 en RvdJ 2022/21
CONCLUSIE
Voor zover de klacht betrekking heeft op feitelijke onjuistheden en het niet toepassen van wederhoor, is deze ongegrond. Ten aanzien van het klachtonderdeel dat het artikel eenzijdig is, is de klacht gegrond.
De Raad doet de aanbeveling aan De Gelderlander om deze conclusie integraal of in samenvatting te publiceren.
Zo vastgesteld door de Raad op 24 oktober 2023 door mr. J.J. van Eck, voorzitter, L.M. van de Langenberg MSc, E.J. Schievink, drs. S.S. Sitalsing en M. Stenneke, leden, in tegenwoordigheid van mr. G.A. van de Sluis, plaatsvervangend secretaris.
