J.R. Camera c.s. / W. Groeneveld, journalist en hoofdredacteur van Sikkom.nl, en NDC mediagroep B.V.

Conclusie van de Raad voor de Journalistiek
inzake de klachten van

J.R. Camera, Camera Investments B.V., Pex Real Estate B.V., L.C. Camera-Kat, Luckygirl B.V. en I Property Management B.V.
en
J.R. Camera, JC Beheer B.V. (voorheen Camera Investments B.V.), Pex Real Estate B.V., L.C. Camera-Kat, LLL Beheer B.V. (voorheen Luckygirl B.V.) en I Property Management B.V.

tegen

W. Groeneveld, journalist en hoofdredacteur van Sikkom.nl, en NDC mediagroep B.V.

De heer mr. J. Boelens, advocaat te Assen, heeft op 14 februari 2019 namens de heer J.R. Camera, Camera Investments B.V., Pex Real Estate B.V., mevrouw L.C. Camera-Kat, Luckygirl B.V. en I Property Management B.V. (hierna gezamenlijk: klagers I) een klacht ingediend tegen de heer W. Groeneveld, journalist en hoofdredacteur van Sikkom.nl, en NDC mediagroep B.V. (hierna gezamenlijk: Sikkom). Vervolgens hebben partijen de Raad van nadere correspondentie en stukken voorzien op 19 maart 2019 en 14 mei 2019.

Deze zaak is behandeld op de zitting van de Raad van 17 mei 2019. Aan de zijde van klagers zijn daar de heren J.R. Camera, mr. C.H. Schuth en mr. G. Benes verschenen. Namens Sikkom waren de heren W. Groeneveld en mr. J.J. Gevers aanwezig. Partijen hebben hun standpunten toegelicht aan de hand van pleitnotities.

Vervolgens heeft mr. G. Benes op 27 juni 2019 namens de heer J.R. Camera, JC Beheer B.V. (voorheen Camera Investments B.V.), Pex Real Estate B.V., mevrouw L.C. Camera-Kat, LLL Beheer B.V. (voorheen Luckygirl B.V.) en I Property Management B.V. (klagers II) een klacht ingediend tegen Sikkom. Daarbij heeft mr. Benes verzocht om voeging met de klacht van 14 februari 2019.

De voorzitter van de Raadkamer van 17 mei 2019, mevrouw mr. J.W. Bockwinkel, heeft het verzoek tot voeging toegewezen. Daarbij is in overweging genomen dat in het nieuwe klaagschrift herhaaldelijk is verwezen naar (passages uit) de eerder ingediende klacht.
Partijen hebben desgevraagd afgezien van een nieuwe mondelinge behandeling en de Raad van nadere correspondentie en stukken voorzien op 5 en 20 september 2019 en op 15 oktober 2019.

Hierna is de tweede klacht behandeld door de Raadkamer zoals die op 17 mei 2019 was samengesteld. Daarbij tekent de Raad aan dat mevrouw dr. Y.M. de Haan geen deel meer uitmaakt van de Raad, zodat over de klachten in beide zaken is beslist door de voorzitter en de overige drie Raadsleden.

Aangezien klagers I en klagers II dezelfde zijn – al dan niet via rechtsopvolging – worden zij hierna aangeduid als ‘klagers’.

DE FEITEN

Op de website Sikkom.nl zijn de volgende artikelen over klagers verschenen (met daarin de volgende letterlijke citaten, niet gecorrigeerd op taal- of spelfouten):
–       Op 16 augustus 2018 met de kop “Hoezee: Spot in Makelaar is niet meer – Groningen verlost van enorme moederneukers”. Dit artikel bevat onder meer de volgende passage:
“De eigenaar van Spot In was Lucinda Kat, zij is de vrouw van Joshua Camera en die gast is weer een groot vastgoedbezitter in Groningen. Zo knijpen ze huurders aan alle kanten uit. Camera vraagt veel te hoge huren en servicekosten, Spot In rekent daar nog eem een dikke lading verboden bemiddelingskosten overheen. Echt ongelooflijk fout, maar ze kwamen er jaren mee weg.
En erger: als huurders achter hun recht aangaan, krijgen ze te maken met de agressieve kant van Camera, zijn vrouw en hun klusjesmannen. Dan volgen bijna steevast intimidaties, bedreigingen, chantage, huisvredebreuk en in sommige gevallen zelfs geweld. Daarom is Spot In samen met Camera dit jaar ook verkozen tot landelijke huisjesmelker van het jaar.”
–       Op 17 augustus 2018 met de kop “Charlatans van Spot In maken doorstart met I Property Management – procedeer ze de moeder”. Dit artikel bevat onder meer de volgende passage:
“Ben je net lekker bezig met huurders oplichten door verboden bemiddelingskosten te vragen, te veel huur en absurde servicekosten, staat er ineens een stuk op Sikkom over je bedrijf. En nog eentje. En nog eentje. Gevolg: zoek op Spot IN en de eerste hit is: “Spot In en Camera Investments: verrotter wordt de Groningse huurmarkt niet.”
Dat is uiteraard niet leuk. Sterker: dat is redelijk funest voor de bedrijfsvoering van Spot IN, die gestoeld is op oplichting, misleiding, intimidatie, chantage en meer van dat. Als mensen dat stukje lezen, denken ze natuurlijk wel honderd keer na voor ze in zee gaan met de verguisde makelaar. En het levert ook een hele lading claims op. Door de berichtgeving beseffen steeds meer huurders dat ze vaak voor honderden euro’s verneukt zijn door Spot IN.”
–       Op 23 augustus 2018 met de kop “Schandalig van RUG, gemeente en Hanze: 300 euro per maand om met 29 anderen in een tent te slapen”. Dit artikel bevat onder meer de volgende passage:
“Kanonne hé. Dat zijn prijzen waar zelfs de grootste boeven in de Groningse kamerwereld zich voor zouden schamen. Prijzen die ook absoluut niet door de toets van het wettelijke puntensysteem komen. Maar de RUG, Hanze en gemeente doen het, onder de noemer At Home in Groningen, gewoon. En erger, ze zijn er ook nog een beetje trots op. Jorien: “Ze hebben tenminste een dak boven hun hoofd. We schieten er zelf bij in. En in andere steden is niks geregeld.” Als Joshua Camera dit zegt als excuus voor bizarre prijzen, is Stad te klein.”
–       Op 6 september 2018 met de kop “Spot In maakt tweede doorstart als Pex Real Estate uit 020 maar dan in 050”. De intro van dit artikel luidt:
“Joshua Camera en Lucinda Kat zijn volop back in foute business. Spot In, hun gezamenlijke makelaarskantoor, euh rovershol maakt namelijk een tweede doorstart. Eerder ontdekten we al I Property Management en sinds gister kunnen we daar Pex Real Estate aan toevoegen.”
–       Op 9 oktober 2018 met de kop “Gesjoemel met energie-indexen in Groningen scheelt huurders honderden euro’s per maand”. Dit artikel bevat de volgende passage:
“Tot slot hebben we geprobeerd contact op te nemen met Spot IN. De verguisde en inmiddels onder een andere naam opererende makelaar is namelijk verantwoordelijk voor de verhuur van woningen van Erwin Vos. Maar zoals altijd weigert Spot IN de telefoon op te nemen als we bellen. Tot allerlaatste slot: we hebben indicaties dat meerdere (grote) verhuurders in Groningen sjoemelen met de energie-index.”
–       Op 8 december 2018 met de kop “Gomorra in Grunn: verhuurder Joshua Camera laat een spoor van ellende achter”. Dit artikel bevat de volgende passages:
“Met enige regelmaat pennen wij over Joshua Camera. Hij is namelijk een berucht verhuurder waarover de meest verschrikkelijke verhalen rondgaan. Die komen inmiddels ook bij Dagblad van het Noorden binnen.
De krant brengt vandaag vier pagina’s over de Groninger ondernemer, waarin wordt ingegaan op de relatie tussen verschillende aannemers, buren, huurders en Camera. De conclusie is ontluisterend: Camera laat een spoor van ellende achter in Groningen, dupeert vele mensen en bedrijven en deinst niet terug voor bedreiging en meer.”
en
“Uiteraard heeft de krant Camera benaderd voor wederhoor, en dat hij heeft hij, zij het summier, gegeven. Komt er samenvattend op neer: “Ik herken mij niet in het geschetste beeld. Ik ben een goede verhuurder, die het beste voorheeft met zijn huurders en daarom kijk ik ook uit naar het nieuwe vergunningstelsel van de gemeente.”
–       Op 4 februari 2019 met de kop “Je kunt je huisbaas nu opgeven voor Huisjesmelker van het Jaar”. Dit artikel bevat de volgende passage:
“Zoals Joshua Camera vorig jaar. De Groninger kreeg de oneervolle vermelding op zijn naam, samen met Spot In, het bemiddelingsbureau van zijn vrouw Lucinda Kat. Verrassend? Neuh. Rood kreeg tal van klachten binnen omtrent zijn persoontje. Van intimidatie tot huisvredebreuk, en van bedreiging tot stalking. Het is een lange, lange lijst.”
–       Op 27 februari 2019 met de kop “Video | Verhuurder Joshua Camera schittert vanavond in Foute Boel op SBS6”. Dit artikel bevat de volgende passage:
“Verhuurmakelaar […] stond vorige week goed voor Sjaak in Foute Boel op SBS6. Vanavond is de beurt aan een andere vastgoed-charlatan uit 050: Joshua Camera.
Joshua Camera is een grote vriend van de redactie en komt terug in een stuk of vijftien publicaties van ons. De teneur van al die schrijfsels: Joshua misleidt, zadelt huurders op met te hoge huren, verhuurt bergingen als slaapkamer, vraagt via het makelaarskantoor (voorheen Spot In) van zijn vrouw verboden bemiddelingskosten en wordt heel narrig als huurders achter hun recht aangaan.”
–       Op 12 maart 2019 met de kop “Ook BOOS van Tim Hofman heeft de ‘jacht’ op Joshua Camera geopend”. De intro van dit artikel luidt:
“Het zijn moeilijke weken voor Joshua Camera. Eind februari heeft de Groningse verhuurder de negatieve hoofdrol in het programma Foute Boel op SBS6. Vandaag probeert Tim Hofman hem voor de lens van BOOS te krijgen. Niet om eem gezellig bij te praten, wel om te vragen hoe dat zit met bemiddelingskosten.”
–       Op 21 maart 2019 met de kop “Video | Tim Hofman is BOOS op Joshua Camera: “Wij gaan je opjagen”. De intro van dit artikel luidt:
“Eem wat anders dan bevings, verkiezings en Forum voor Democratiserings: Joshua Camera. Een der beruchtste huisjesmelkers in Stad. Al menigmaal door SBS, DvhN, RTV Noord en ons aan de kaak gesteld. En nu ook door Tim Hofman, en hij is boos.”

Verder maken klagers bezwaar tegen optredens van Groeneveld:
–       in een aflevering van het televisieprogramma Foute Boel op 27 februari 2019, waarin Groeneveld onder meer zegt:
“Hij (Camera) intimideert, hij chanteert, hij verhuurt bergingsruimtes als kamers, nou dat mag wettelijk helemaal niet want die zijn niet veilig genoeg. Dat mag van de brandweer ook niet. Maar die heeft hij gewoon in de verhuur als kamer.”
–       in een aflevering van het online programma #BOOS op 21 maart 2019, waarin Groeneveld onder meer zegt:
“Joshua Camera is een van de beruchtste verhuurders van Groningen. Onze mailbox puilt uit met klachten over hem. Te hoge huren, te hoge servicekosten, bergingen verhuren als slaapkamers en hij verliest zaak op zaak.”

DE STANDPUNTEN VAN PARTIJEN

Klagers voeren – kort samengevat – het volgende aan. De publicaties waartegen zij bezwaar maken moeten worden bezien in het licht van de voorgeschiedenis, die teruggaat tot 10 oktober 2017. Op die datum publiceerde Sikkom voor het eerst over hen, waarbij zij werden beticht van allerlei wantoestanden. De volgende dag begaf Groeneveld zich onaangekondigd naar het bedrijfspand van Kat, waarna een schermutseling ontstond. Nog dezelfde dag plaatste Sikkom een artikel over klagers, inclusief een heimelijk opgenomen audio van het voorval. De stroom aan artikelen is daarna niet opgehouden en is zeer beschadigend voor klagers. Zij ervaren deze als een hetze en als regelrechte karaktermoord.
De publicaties bevatten talloze ongefundeerde ernstige beschuldigingen aan hun adres. Zo is ten onrechte beweerd dat zij zich schuldig maken aan diverse ernstige strafbare feiten zoals intimidatie, bedreiging, chantage, huisvredebreuk, geweld, oplichting en financiële fraude. Bovendien is Camera ten onrechte uitgemaakt voor ‘maffia’. Klagers wijzen erop dat het vragen van bemiddelingskosten juridisch alleszins geaccepteerd is, zo lang maar niet twee heren worden gediend.
Daarbij komt dat nagenoeg geen onderscheid is gemaakt tussen beweringen, meningen en feiten. Met grote stelligheid is steeds als feit gepresenteerd dat klagers zich schuldig maken aan allerlei wantoestanden, waarbij veelal strafbare delicten zijn opgesomd en de term ‘crimineel’ is gebruikt. De publicaties lezen als een soort scheldkanonnade met zeer grof taalgebruik. Enige concretisering ontbreekt veelal, net als de bronnen en gronden waarop Sikkom de ernstige beschuldigingen baseert. Daar waar bronnen wel worden genoemd, blijkt het steeds te gaan om partijen die belang hebben bij negatieve publiciteit, zoals ontevreden huurders en belangenbehartigers van huurders, zonder dat Sikkom daar gade op slaat. Deze wijze van berichtgeving is tendentieus en onnodig grievend, hetgeen des te klemmender is gezien de ernst van de beschuldigingen en grove taal.
Verder zijn klagers onnodig genoemd in het artikel van 23 augustus 2018 over het tentenkamp voor internationale studenten en in het artikel van 9 oktober 2018 over beweerdelijk gesjoemel met energie-indexen. Klagers hebben niets te maken met de onderwerpen van deze publicaties. Dat zij daarin toch worden genoemd, dient geen enkel redelijk doel.
Bovendien heeft Sikkom vanaf 11 oktober 2017 geen hoor en wederhoor meer gepleegd. Klagers betwisten dat voorafgaand aan enkele publicaties geen inhoudelijk contact met hen kon worden verkregen, zoals Sikkom heeft gesteld. In het artikel van 8 december 2018 heeft Sikkom alleen – heel kort – het wederhoor herhaald dat is gepleegd door een ander medium (Dagblad van het Noorden), maar dat volstaat niet. Ook het onaangekondigde bezoek van Groeneveld aan Kat op 19 februari 2019 – waarbij Groeneveld filmde met zijn telefoon en een scheldwoord schreeuwde – kan niet worden beschouwd als een deugdelijke toepassing van wederhoor.
Voorts menen klagers dat Sikkom incidenten heeft uitgelokt of willen uitlokken. In het artikel van 17 augustus 2018 zijn lezers opgeroepen om tegen klagers te procederen; de titel van het stuk bevat zelfs de zin “Procedeer ze de moeder”. Verder worden in het artikel van 4 februari 2019 lezers opgeroepen hun huisbaas te nomineren voor de titel ‘Huisjesmelker van het jaar’, waarbij klagers als potentiële kandidaat worden opgevoerd. Overige publicaties hebben een soortgelijke teneur. Bovendien blijkt uit de chronologie dat andere media en partijen zich pas meldden, nadat Sikkom al over klagers had gepubliceerd. Sikkom lijkt dus te fungeren als aanjager, hetgeen ook blijkt uit de optredens van Groeneveld in de programma’s #BOOS en Foute Boel. In die uitzendingen is Groeneveld te zien in zijn hoedanigheid van journalist en uit hij ongefundeerde ernstige beschuldigingen aan het adres van klagers. Klagers vermoeden verder dat Groeneveld zich heeft voorgedaan als woningzoekende ‘Dirk de Goede’, om op die wijze informatie te verkrijgen of nieuws te creëren. Als dat juist is, dan is dat journalistiek hoogst onzorgvuldig.
Ten slotte vinden klagers het onzorgvuldig dat Sikkom in de latere publicaties refereert aan eerdere, uiterst negatieve en diffamerende publicaties.
Volgens klagers heeft Sikkom op onjuiste wijze een afweging gemaakt tussen het belang dat met de publicaties is gediend en de belangen van klagers. Zij hebben hun standpunten uitvoerig toegelicht en concluderen dat Sikkom flagrant de regels van journalistieke zorgvuldigheid heeft overtreden.

Sikkom stelt hier – eveneens samengevat – het volgende tegenover. Het is niet juist dat Sikkom selectief is in haar kritieken en een persoonlijke vete jegens klagers heeft. Sikkom bespreekt en onderzoekt de gehele verhuursector in Groningen. Daarbij is in het verleden reeds uitvoerig over diverse misstanden door verschillende verhuurders gepubliceerd en niet enkel over de vele misstanden waarbij klagers betrokken zijn.
Alle stellingen in de berichtgeving over klagers vonden en vinden steun in het beschikbare feitenmateriaal. Sikkom heeft zorgvuldig onderzoek verricht en zich onthouden van het innemen van ongefundeerde stellingen. Er zijn geen blote aannames of insinuaties geuit, zodat van tendentieuze berichtgeving geen sprake is. Daarbij zijn vele en diverse bronnen geraadpleegd, niet enkel de bronnen waarvan verwacht mag worden dat deze zich tegen het handelen van klagers uitspreken. Van eenzijdige berichtgeving is dan ook evenmin sprake.
Bovendien heeft Sikkom klagers vele malen en op diverse manieren benaderd om wederhoor toe te passen voor de diverse publicaties waarin het handelen van klagers werd besproken. Deze verzoeken werden stelselmatig door klagers afgewezen. Zo heeft Sikkom op 6 september 2017 aan Spot In verzocht een reactie te geven op de diverse constateringen. Spot In heeft daarop geantwoord dat zij niet geïnteresseerd was in een interview en aan Sikkom verzocht geen contact meer met haar op te nemen. Ook op latere momenten heeft Sikkom meermalen getracht contacten met klagers te leggen, hetgeen blijkt uit een verzoek via Facebook Messenger van 6 september 2018 aan een medewerkster van Spot In. Overigens was ook het bezoek van Groeneveld in oktober 2017, dat heeft geleid tot de schermutseling, een poging om wederhoor toe te passen. Het is duidelijk dat klagers ook toen ieder commentaar hebben geweigerd. Verder heeft Groeneveld op 19 februari 2019 nog een bezoek gebracht aan Kat waarvan zij aangifte heeft gedaan, terwijl zij eerder aangifte had gedaan van stalking over de periode van 6 september 2017 tot 20 maart 2018. Hieruit blijkt dat Groeneveld meerdere malen Kat heeft bezocht en zij ervan op de hoogte was dat Groeneveld contact met haar zocht. Verder wijst Sikkom nog op twee verklaringen van medewerkers van Sikkom c.q. NDC mediagroep, waarin wordt bevestigd dat Sikkom herhaaldelijk maar tevergeefs heeft geprobeerd wederhoor bij klagers toe te passen. Dat het toepassen van wederhoor als gevolg van de weigerachtige houding van klagers slechts zeer beperkt is gelukt, kan niet aan Sikkom worden verweten.
De publicaties zijn qua toon (maar ook qua inhoud) niet onnodig grievend. De berichtgeving is gericht op een jonge doelgroep, te weten: studenten. Om die doelgroep te bereiken wordt gebruik gemaakt van een voor dit publiek aantrekkelijke, onderscheidende schrijfstijl. Het taalgebruik staat niet op zichzelf, maar wordt gebruikt om de onderliggende boodschap kracht bij te zetten en is dan ook functioneel.
De belangen van klagers zijn erin gelegen dat zij niet lichtvaardig aan beschuldigingen worden blootgesteld. Daarvan is geen sprake. Sikkom heeft gedegen en afdoende journalistiek onderzoek gedaan en heeft op basis daarvan diverse stellingen ingenomen. Het zijn niet de stellingen van Sikkom die de namen van Camera beschadigen, maar de gedragingen van klagers zelf die dit veroorzaken. Dat Sikkom haar lezers op juiste wijze informeert over het handelen van klagers heeft feitelijk geen gevolg en kan niet leiden tot de conclusie dat de belangen van klagers onvoldoende zijn afgewogen.
De rol van Sikkom in de uitzendingen van Foute Boel en #BOOS was zeer beperkt. De redacties hebben zelf uitvoerig onderzoek verricht, op grond waarvan zij de eerder door Sikkom beschreven onrechtmatige handelwijze van klagers bewezen achtten. Zij dragen een eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van wat in de uitzendingen wordt gesteld en weergegeven. In ieder geval uit de uitzending van #BOOS blijkt dat klagers zich volledig onbereikbaar houden en ook daar geen gebruik wensen te maken van de mogelijkheid tot wederhoor.
Ook Sikkom heeft haar standpunten uitvoerig toegelicht. Zij concludeert dat zij journalistiek zorgvuldig heeft gehandeld en dat zij heeft voldaan aan de eisen die aan een goede journalist mogen worden gesteld.
Ten slotte benadrukt Sikkom dat de onderhavige klachtenprocedure enkel ziet op het toetsen van haar gedrag aan de journalistieke normen. Klagers trachten voor een groot deel een juridisch inhoudelijke discussie te voeren, bijvoorbeeld ten aanzien van de vraag of zij al dan niet verboden bemiddelingskosten in rekening hebben gebracht. Deze klachtenprocedure mag echter niet verworden tot een verkapte civiele procedure.

BEOORDELING VAN DE KLACHTEN

Kern van de klachten is dat de berichtgeving ongefundeerde beschuldigingen aan het adres van klagers bevat, waarbij een onnodig grievende toon is gebezigd, onvoldoende wederhoor is toegepast en incidenten zijn uitgelokt om nieuws te creëren.
De Raad zal zich tot deze kern beperken en daarbij de gewraakte berichtgeving – inclusief de optredens van Groeneveld in de uitzendingen van Foute Boel en #BOOS – in onderlinge samenhang beoordelen. De (hoofd)redacties van Foute Boel en #BOOS zijn in eerste instantie verantwoordelijk voor de gehele inhoud van de uitzendingen. Echter, nu Groeneveld in de uitzendingen nadrukkelijk te gast was in zijn rol van journalist – en dus in de uitoefening van zijn beroep – moeten zijn optredens worden beschouwd als eigen ‘journalistieke gedragingen’ in de zin van de Statuten, zodat de Raad daarover kan oordelen.

De Raad stelt voorop dat media een belangrijke taak hebben om misstanden in de samenleving aan de kaak te stellen. Het is dan ook maatschappelijk relevant en journalistiek geboden om onderzoek te verrichten naar en/of te berichten over de (mogelijk) ontoelaatbare handelwijze van klagers als verhuurders van woonruimte aan Groningse studenten.
Daarbij zijn de journalist en zijn redactie vrij in de selectie van nieuws. Het is aan de journalist om te bepalen vanuit welke invalshoek(en) een onderwerp wordt belicht en in welke context het bericht wordt gebracht. Dat neemt niet weg dat de journalist het belang dat met een publicatie is gediend dient af te wegen tegen de belangen die eventueel door de publicatie worden geschaad.

De berichtgeving bevat diverse ernstige beschuldigingen aan het adres van klagers, waarbij zij onder meer in verband worden gebracht met strafbare feiten. Hiermee is sprake van een zodanige diskwalificatie van klagers dat Sikkom die aantijgingen niet zonder deugdelijke grondslag en toepassing van wederhoor mocht publiceren.

Noch uit de publicaties noch uit de reactie op de klacht kan de Raad opmaken dat voor Sikkom voldoende aanleiding bestond om te berichten over klagers op de wijze zoals zij heeft gedaan. Sikkom heeft in de berichtgeving onvoldoende inzicht gegeven in het verrichte onderzoek en het beschikbare bronnenmateriaal. Voor de lezers – en voor de Raad – is onvoldoende inzichtelijk en controleerbaar, waarop de ernstige beschuldigingen aan het adres van klagers zijn gebaseerd.

Uit de publicaties blijkt verder niet dat de diverse beschuldigingen voor wederhoor aan klagers zijn voorgelegd. Sikkom heeft ter zake aangevoerd dat klagers stelselmatig hebben geweigerd te reageren.
Eerder heeft de Raad overwogen dat er grenzen zijn aan de inspanningen die een journalist zich moet getroosten om bij een voorgenomen publicatie in contact te komen met een betrokkene aan wie de gelegenheid tot wederhoor moet worden geboden. Als zo iemand niet reageert op herhaalde en reële pogingen tot contact, komt er een moment dat die grens is bereikt. Daar komt bij dat sprake kan zijn van een zodanige actuele gebeurtenis, dat de voorgenomen publicatie niet te lang kan worden uitgesteld. Dit neemt niet weg dat naarmate de geuite beschuldigingen in de voorgenomen publicatie in ernst of belastering toenemen, van een journalist kan worden gevraagd zich meer in te spannen om de betrokkene te bereiken. Dat geldt helemaal als de noodzaak van onmiddellijke publicatie minder lijkt te tellen.
Sikkom mocht niet redelijkerwijs ervan uitgaan dat klagers stelselmatig zouden weigeren op de beschuldigingen te reageren, op grond waarvan niet van haar kon worden verlangd dat zij klagers nogmaals zou benaderen. De door Sikkom overlegde e-mail van 6 september 2017, het verzoek via Facebook Messenger aan Kat van 15 september 2017, de verwijzing naar het incident van oktober 2017 en de aangifte van Kat voor stalking in de periode 6 september 2017 tot 20 maart 2018 – alle daterend ruim van voor de gewraakte publicaties – zijn daartoe ontoereikend. Dit geldt ook voor het (eenmalige) verzoek via Facebook Messenger van 6 september 2018, dat is gericht aan een medewerkster van Spot In. Daarin is de medewerkster zeer beknopt en in algemene zin gevraagd of zij open stond om vragen over haar werk te beantwoorden. Dat zij daarop niet heeft gereageerd, is onvoldoende voor de conclusie dat klagers (stelselmatig) niet zouden hebben willen reageren op concrete beschuldigingen aan hun adres.
Ten aanzien van het bezoek van Groeneveld aan Kat op 19 februari 2019 overweegt de Raad nog dat het onvoorbereid met draaiende camera (i.c. filmend op de telefoon) aan een betrokkene vragen om een reactie in beginsel – vanwege het intimiderende karakter ervan – niet kan worden aangemerkt als een serieuze manier tot het bieden van een gelegenheid tot wederhoor. Een dergelijke werkwijze kan de beschuldigde juist weerhouden van het beantwoorden van de op dat moment gestelde vragen en moet terughoudend worden toegepast.
Uit hetgeen door beide partijen naar voren is gebracht blijkt onvoldoende dat Sikkom klagers langs andere dan de zojuist genoemde wegen de gelegenheid heeft geboden hun reactie te geven, maar dat zij (stelselmatig) weigerden daarvan gebruik te maken.
Sikkom had eerst via de geëigende weg – telefonisch of per e-mail – voorafgaand aan de gewraakte publicaties de daarin weergegeven specifieke beschuldigingen voor commentaar aan klagers – en met name aan de heer Camera en mevrouw Kat, die in de publicaties immers ook persoonlijk worden gediskwalificeerd – behoren voor te leggen. Niet is gebleken dat zij dit heeft gedaan. De twee door Sikkom overgelegde verklaringen kunnen hiertoe vanwege de partijdigheid – zij zijn immers afkomstig van medewerkers van Sikkom c.q. NDC mediagroep – niet als zelfstandig en toereikend bewijs dienen.
Gezien het voorgaande kan – mede gelet op de ernst van de gepubliceerde beschuldigingen –  niet worden geconcludeerd dat Sikkom aan de verplichting tot toepassing van wederhoor heeft voldaan.

Bij dit alles komt dat Sikkom zich heeft bediend van onnodig grievend taalgebruik. Sikkom heeft weliswaar de vrijheid om gebruik te maken van onderscheidend taalgebruik – gericht op haar specifieke doelgroep – maar dat neemt niet weg dat ook daarmee de grenzen van journalistieke zorgvuldigheid overschreden kunnen worden.
Dat is in dit geval gebeurd met de kop “Gomorra in Grunn: verhuurder Joshua Camera laat een spoor van ellende achter”, die een verwijzing naar de Italiaanse maffia bevat en daarmee het tendentieuze karakter van de berichtgeving ten onrechte versterkt.

Zoals Sikkom terecht heeft opgemerkt is het niet aan de Raad om zich inhoudelijk, en in ieder geval niet zonder voorbehoud, uit te spreken over de vraag of klagers al dan niet handelen overeenkomstig de wet, omdat dit een juridische uitleg betreft. Dit geldt evenzeer voor Sikkom.
Gezien het voorgaande had Sikkom de beschuldigingen aan het adres van klagers minder stellig behoren te brengen en terughoudender over klagers moeten berichten, en zij heeft dat ten onrechte niet gedaan. Dit leidt tot de conclusie dat Groeneveld, Sikkom.nl en NDC mediagroep met de hiervoor omschreven gedragingen journalistiek onzorgvuldig hebben gehandeld.

Ten slotte meent de Raad dat onvoldoende is gebleken dat Sikkom met haar handelwijze een of meerdere incidenten heeft uitgelokt met de kennelijke bedoeling nieuws te creëren. Op dit punt is geen sprake van journalistiek onzorgvuldig handelen.

Relevante punten uit de Leidraad van de Raad: A., B.1, B.3 en C.
Relevante eerdere conclusies van de Raad: RvdJ 2019/36, RvdJ 2019/16, RvdJ 2018/43, RvdJ 2017/43, RvdJ 2015/17 en RvdJ 2014/39

CONCLUSIE

Voor zover de klachten inhouden dat de berichtgeving ongefundeerde beschuldigingen aan het adres van klagers bevat, waarbij een onnodig grievende toon is gebezigd en onvoldoende wederhoor is toegepast, hebben W. Groeneveld, Sikkom.nl en NDC mediagroep journalistiek onzorgvuldig gehandeld. Ten aanzien van de klachtonderdelen waarin is gesteld dat incidenten zijn uitgelokt om nieuws te creëren, is geen sprake van journalistiek onzorgvuldig handelen.

De Raad doet de aanbeveling aan Sikkom.nl om deze conclusie integraal of in samenvatting te publiceren.

Zo vastgesteld door de Raad op 16 januari 2020 door mw. mr. J.W. Bockwinkel, voorzitter, L.A.M.M. Donders, S. Kuijper en mw. drs. E.M.H. Lemaier, in tegenwoordigheid van mw. mr. D.C. Koene, secretaris.