Frits van Exter denkt mee over dilemma’s. Dit keer: hoe waarheidsgetrouw moeten tweets zijn?
De Oekraïense website Myrotvorets heeft een lijst met namen van ‘vijanden van het land’ gepubliceerd. Er staan gegevens op van duizenden journalisten die propaganda zouden bedrijven voor Rusland en Oekraïense separatisten. Zo ook de Nederlandse blogger Max van der Werff.
Het bleef niet onopgemerkt. De algemeen secretaris van de NVJ liet weten de lijst ‘ten strengste’ af te keuren omdat daardoor de levens van journalisten in gevaar kunnen komen. Maar onderzoeksjournalist Robert van der Noordaa reageerde op Twitter dat Van der Werff ‘terecht’ op de lijst prijkt omdat hij samen zou werken met seperatisten in de Donetsk-regio: ‘Max werkt met DNR terroristen. Verbaast me dat het zo lang duurde.’
Nadat Van der Noordaa geen gehoor had gegeven aan zijn verzoek dit in te trekken, diende Van der Werff een klacht in bij de Raad voor de Journalistiek
Robert van der Noordaa is volgens Villamedia een vermaard trollenjager. De journalist publiceert veel over het onderzoek naar MH17. Daarbij constateerde hij in De Groene Amsterdammer ‘een merkwaardige symbiose’ van Russische trollen, ‘ideologisch gemotiveerde burgerjournalisten en uitgesproken complotdenkers, vaak uit Nederland’. Volgens NRC is Max van der Werff zelfs een instrument van Moskou in pogingen het MH17-proces te manipuleren.
Die context is van belang en het is ook voorstelbaar dat dit pijnlijk is voor betrokkenen bij het drama. Maar de Raad voor de Journalistiek heeft te oordelen over de klacht. Naar zijn mening is het onzorgvuldig om zo’n ‘vergaande beschuldiging’ als feit te publiceren zonder onderbouwing of nuancering.
Enkele collega’s reageerden verbolgen. Daarbij was sprake van twee misverstanden:
Een journalist is op Twitter ook een journalist als hij zich daar manifesteert als journalist. In de Leidraad staat dat ‘de journalistieke principes en uitgangspunten (…) in ieder medium en op ieder platform zeggings- en geldingskracht’ hebben. De Raad heeft op die grond ook eerder uitspraken gedaan. Van der Noordaa presenteert zich als onderzoeksjournalist en tweet over zijn werk. Hij verweerde zich ook als journalist tegen de klacht.
Ten tweede, de Raad spreekt zich niet uit over het waarheidsgehalte van de beschuldiging. Het oordeel is ook niet een soort erkenning van hetgeen klager beweert over MH17. De Raad moest slechts oordelen over de vraag hoe zorgvuldig het is de beschuldiging (‘werkt met DNR terroristen’) te publiceren als een feit, zonder onderbouwing. Want ja, toelichten of verwijzen naar bronnen kan ook heel goed op Twitter.
Tips:
- Stel je eigen gedragsregels voor sociale media scherp. Ter inspiratie is dit de lijn van NRC: ‘Wij hanteren hiervoor de journalistieke regels uit deze code en algemene fatsoensnormen: de toon mag op sociale media informeel zijn, maar nooit beledigend, hatelijk of grof.’
- De Washington Post: ‘Bij gebruik van sociale media (…) moeten wij onze professionele integriteit bewaren en onthoud: Washington Post journalists are always Washington Post journalists.’
Frits van Exter is voorzitter van de Raad voor de Journalistiek, maar heeft geen stem in de beoordeling van klachten. Hij verwoordt slechts zijn eigen mening.